زندگی روزمره گربه‌ها و سگ‌های خیابانی در تهران

در شهری بزرگ و پرهیاهو مانند تهران، زندگی تنها به انسان‌ها محدود نمی‌شود. در کنار رفت‌وآمد خودروها، صف‌های نانوایی، پارک‌های شلوغ و کوچه‌های قدیمی، موجودات دیگری نیز بخشی از زندگی شهری هستند؛ گربه‌ها و سگ‌هایی که بدون صاحب در خیابان‌ها زندگی می‌کنند. برای بسیاری از شهروندان تهرانی، دیدن یک گربه روی دیوار خانه‌ها یا چند سگ در حاشیه شهر صحنه‌ای آشناست. حیواناتی که باید هر روز برای پیدا کردن غذا، پناه و امنیت تلاش ‌کنند و زندگی آن‌ها در ابتدای سال 1405 در زیزر سایه جنگ حتی از قبل هم سخت‌تر شده است.

زندگی حیوانات خیابانی در تهران داستانی پیچیده و چندلایه است. از یک سو، آن‌ها با چالش‌های جدی مانند کمبود غذا، بیماری و خطرات شهری روبه‌رو هستند. از سوی دیگر، بسیاری از شهروندان با مهربانی به آن‌ها غذا می‌دهند یا در صورت آسیب‌دیدگی به کمکشان می‌شتابند. این رابطه میان انسان‌ها و حیوانات خیابانی، ترکیبی از همدلی، نگرانی و واقعیت‌های سخت زندگی شهری است.

گربه‌های تهران، ساکنان قدیمی کوچه‌ها

اگر صبح زود در یکی از محله‌های تهران قدم بزنید، احتمالاً گربه‌هایی را خواهید دید که روی کاپوت ماشین‌ها استراحت می‌کنند. یا سر ظهر زیر سایه درختان لم داده‌اند و با لیس زدن به تمیز کردن بدن خودشان مشغولند.  گربه‌های خیابانی شاید رایج‌ترین حیواناتی باشند که در فضای شهری دیده می‌شوند.

این گربه‌ها معمولاً زندگی مستقل دارند و برای بقا به محیط اطراف خود وابسته‌اند. آن‌ها در میان ساختمان‌ها، پارک‌ها و حیاط‌های قدیمی پناه می‌گیرند و برای پیدا کردن غذا به سطل‌های زباله یا کمک انسان‌ها متکی هستند.
در بسیاری از محله‌ها، برخی ساکنان به‌طور منظم به گربه‌های خیابانی غذا می‌دهند. برای آن‌ها این کار بخشی از مسئولیت انسانی یا حتی عادت روزانه شده است. گاهی یک ظرف کوچک آب یا چند تکه غذا در گوشه کوچه گذاشته می‌شود؛ حرکتی ساده که می‌تواند روز یک حیوان خیابانی را تغییر دهد.

با این حال، زندگی گربه‌های خیابانی همیشه آسان نیست. بیماری‌ها، تصادف با خودروها و کمبود غذا از جمله مشکلاتی هستند که این حیوانات با آن روبه‌رو می‌شوند. برخی تحقیقات نیز نشان داده‌اند که گربه‌های خیابانی در شهرهایی مانند تهران در معرض بیماری‌های مختلف قرار دارند و شرایط زندگی آن‌ها اغلب سخت و پرخطر است. 

سگ‌های خیابانی، بیشتر در حاشیه شهر

برخلاف گربه‌ها که تقریباً در تمام نقاط شهر دیده می‌شوند، سگ‌های خیابانی معمولاً در مناطق حاشیه‌ای تهران یا اطراف شهر حضور بیشتری دارند. این سگ‌ها اغلب در گروه‌های کوچک زندگی می‌کنند و قلمرو مشخصی برای خود دارند.

برخی از این سگ‌ها در گذشته حیوانات خانگی بوده‌اند که متاسفانه توسط صاحبین قدیمی خود رها شده‌اند، در حالی که برخی دیگر در خیابان متولد شده‌اند و هیچ‌گاه صاحب نداشته‌اند. به همین دلیل، رفتار آن‌ها نسبت به انسان‌ها می‌تواند بسیار متفاوت باشد، برخی آرام و به انسان‌ها عادت کرده‌اند، در حالی که برخی دیگر محتاط، پرخاشگر یا حتی ترسو هستند.

افزایش جمعیت سگ‌های خیابانی در سال‌های اخیر به یکی از چالش‌های مدیریت شهری تبدیل شده است. کارشناسان شهری اشاره می‌کنند که تکثیر کنترل‌نشده و رها شدن حیوانات خانگی از عوامل اصلی افزایش جمعیت حیوانات خیابانی است.

برای مدیریت این وضعیت، برخی برنامه‌ها شامل واکسیناسیون، عقیم‌سازی و انتقال سگ‌ها به پناهگاه‌ها پیشنهاد شده است تا هم از سلامت حیوانات محافظت شود و هم نگرانی‌های بهداشتی و شهری کاهش یابد. گرچه بیشتر این پروژه ها کاملا داوطلبانه و توسط حامیان حیوانات انجام می‌شود، انتظار می‌رود در شرایط کنونی که صداها موجب این ترس حیوانات می‌ود، دولتی راهکار یمانند در اختیار قرادادن یک سرپناه با حداقل غذایی را برای این موجودات معصوم در نظر بگیرد.

چالش‌های زندگی در خیابان

زندگی در خیابان برای حیوانات به معنای مواجهه روزانه با خطرات و داستان‌های مختلف است. این حیوانات هیچ دو روزی را مشابه به هم تجربه نمی‌کنند. برخی از مهم‌ترین این چالش‌ها عبارت‌اند از:

۱. کمبود غذا

در بسیاری از روزها، حیوانات خیابانی باید ساعت‌ها برای پیدا کردن غذا جست‌وجو کنند. آن‌ها ممکن است از زباله‌ها تغذیه کنند (که ممکن است آلوده باشند، مسموم شده باشند یا دارای شیشه‌های خرد شده و برنده باشند و باعث آسیب به دستگاه گوارش آنها شود) یا به غذاهایی که مردم در اختیارشان قرار می‌دهند وابسته باشند.

۲. شرایط آب‌وهوایی

تابستان‌های بسیار گرم و زمستان‌های سرد تهران می‌تواند برای حیوانات خیابانی دشوار باشد. نبود پناهگاه مناسب باعث می‌شود بسیاری از آن‌ها در برابر شرایط جوی آسیب‌پذیر باشند. زیر برف و باران خیس شوند یا در اثر بی آبی بدن تلف شوند. گرچه این روزها این فرهنگ در شهرهای بزرگ، بیش از پیش جا افتاده که به حیوانات خیابانی حداقل یک کاسه آب تمیز تقدیم کنیم.

۳. بیماری‌ها

حیوانات خیابانی ممکن است در معرض بیماری‌های مختلف قرار بگیرند و دسترسی محدودی به خدمات دامپزشکی داشته باشند. پاروا، هاری، مسمومیت، سرماخوردگی و ...

۴. خطرات شهری

رفت‌وآمد خودروها، آلودگی محیطی و گاهی برخورد نامناسب برخی افراد از جمله خطراتی است که این حیوانات هر روز با آن روبه‌رو هستند. البته باید به این موضوع ناامنی های این روزهای ایران را نیز افزود که موجب نگرانی تعداد بسیار زیادی از حامیان حیوانات شده است. 
 

انسان‌ها و حیوانات خیابانی؛ رابطه‌ای پیچیده

یکی از جنبه‌های جالب زندگی حیوانات خیابانی در تهران، رابطه آن‌ها با مردم است. در بسیاری از محله‌ها، شهروندان با مهربانی از این حیوانات مراقبت می‌کنند. برخی افراد حتی حیوانات زخمی را به کلینیک‌های دامپزشکی می‌برند یا برای آن‌ها غذا تهیه می‌کنند. در مقابل، گاهی نگرانی‌هایی نیز درباره سلامت عمومی یا افزایش جمعیت حیوانات مطرح می‌شود. به همین دلیل، موضوع مدیریت حیوانات خیابانی اغلب در میان کارشناسان شهری و فعالان محیط زیست مورد بحث قرار می‌گیرد.

در واقع، یافتن تعادل میان رفاه حیوانات و مدیریت شهری یکی از چالش‌های مهم بسیاری از شهرهای بزرگ جهان است و تهران بزرگ با بیش از ده میلیون جمعیت و ده میلیون ایده متفاوت درباره این موضوع، نیز از این قاعده مستثنی نیست.

زندگی شهری به معنای اشتراک فضا میان انسان‌ها و موجودات دیگر است. باید در نظر داشت که این زمین پیش از اینکه محل زیست انسان باشد، سالها قلمرو حیوانات گوناگون بوده است و باید این تعادل را در نظر داشت. گربه‌ها و سگ‌های خیابانی، هرچند بدون صاحب، بخشی از این اکوسیستم شهری هستند.

آن‌ها در کوچه‌ها و پارک‌ها زندگی می‌کنند، در سایه درختان استراحت می‌کنند و گاهی در سکوت شب در خیابان‌های خلوت قدم می‌زنند. حضورشان ممکن است برای برخی افراد عادی و برای برخی دیگر نگران‌کننده باشد، اما واقعیت این است که آن‌ها نیز بخشی از زندگی شهری تهران شده‌اند.
 

نقش گروه‌های داوطلب و دوستداران حیوانات

در سال‌های اخیر، گروه‌های داوطلب و فعالان حقوق حیوانات تلاش کرده‌اند تا شرایط زندگی حیوانات خیابانی را بهبود بخشند. این فعالیت‌ها شامل: غذارسانی به حیوانات خیابانی، انتقال حیوانات بیمار یا زخمی به مراکز درمانی، تلاش برای عقیم‌سازی حیوانات برای جلوگیری از افزایش جمعیت و  آگاهی‌رسانی درباره رفتار مناسب با حیوانات بوده است.

اگرچه این فعالیت‌ها معمولاً در مقیاس کوچک انجام می‌شود، اما تأثیر آن‌ها می‌تواند قابل توجه باشد. برای بسیاری از حیوانات خیابانی، کمک یک فرد مهربان ممکن است تفاوت میان زندگی و مرگ باشد. گرچه زندگی روزمره می‌تواند پر از استرس و نگرانی باشد اما یک مهربانی کوچک مثل در اختیار قراردادن یک وعده غذا، یک کاسه شیر یا کمی آب به موجوداتی که حق و حقوقشان اغلب رعایت نمی‌شود، باعث ایجاد حال خوبی حتی در خودمان می‌شود. 
 

جمع بندی آنچه گفتیم

در نهایت، شاید مهم‌ترین نکته درباره حیوانات خیابانی این باشد که رفتار انسان‌ها می‌تواند نقش بزرگی در سرنوشت آن‌ها داشته باشد. یک ظرف آب در روزهای گرم تابستان، کمی غذا در زمستان یا کمک به یک حیوان زخمی می‌تواند تأثیر زیادی داشته باشد.

تهران شهری پرجمعیت و پرچالش است، اما در میان تمام این شلوغی‌ها، هنوز نشانه‌هایی از مهربانی دیده می‌شود. مردمی که برای کمک به یک حیوان توقف می‌کنند، گربه‌ای را از خیابان شلوغ دور می‌کنند یا سگی را به پناهگاه می‌رسانند.
زندگی حیوانات خیابانی شاید پر از سختی باشد، اما همین لحظه‌های کوچک همدلی نشان می‌دهد که در میان همه پیچیدگی‌های زندگی شهری، حتی زیر صدای بمب و جنگنده، هنوز جایی برای مهربانی وجود دارد.