پنج ایرانی ثروتمند در جهان

ثروتمندترین ایرانیان جهان از مسیرهای یکسانی به ثروت نرسیده‌اند: یکی بازار آنلاین ساخت، دیگری در فناوری تبلیغات رشد کرد و چهره‌های دیگر در سرمایه‌گذاری خصوصی، فولاد و مخابرات، انرژی و صنعت فضایی فعالیت دارند. در این نسخه پنج چهره‌ی ایرانی یا ایرانی‌تبار را با برآوردهای روز فوربس در یک تاریخ مشترک مقایسه می‌کنیم. رتبه و ثروت خالص در بازارهای مالی نوسان دارد؛ بنابراین ارقام این مقاله snapshot مورخ ۹ اکتبر ۲۰۲۶ هستند، نه رقم دائمی یا مقدار پول نقد در اختیار افراد.

۱. پیر امیدیار؛ بنیان‌گذار eBay

پیر مراد امیدیار در ۱۹۶۷ در پاریس و در خانواده‌ای ایرانی متولد شد و در شش‌سالگی به ایالات متحده رفت. او در رشته علوم رایانه از دانشگاه Tufts فارغ‌التحصیل شد و پیش از کارآفرینی، به‌عنوان برنامه‌نویس فعالیت کرد. در ۱۹۹۵ وب‌سایتی برای خریدوفروش مستقیم میان کاربران ساخت که ابتدا AuctionWeb نام داشت و بعد به eBay تغییر نام داد.

فوربس در ۹ اکتبر ۲۰۲۶ ثروت خالص او را ۱۳٫۷ میلیارد دلار و جایگاه روزانه‌اش را رتبه ۲۲۸ جهان ثبت کرده بود؛ این دارایی برآوردی است و با ارزش سهام و دیگر سرمایه‌گذاری‌ها تغییر می‌کند. ایده‌ی اصلی eBay فقط انتقال خریدوفروش به اینترنت نبود؛ این پلتفرم به افراد و کسب‌وکارهای کوچک امکان داد بدون داشتن فروشگاه فیزیکی به مشتریان دورتر دسترسی داشته باشند.

یکی از نخستین کالاهایی که امیدیار در سایت فهرست کرد یک نشانگر لیزری شکسته بود؛ یک خریدار آن را به‌عنوان کالای کلکسیونی خرید. با بزرگ‌شدن بازار، اعتبار فروشنده و اطمینان خریدار مسئله‌ای کلیدی شد. eBay در ۱۹۹۷ سامانه‌ی بازخورد کاربران را راه‌اندازی کرد و همان سال نام AuctionWeb را به eBay تغییر داد. این جزئیات نشان می‌دهد موفقیت پلتفرم تنها به نرم‌افزار وابسته نبود؛ قواعد تعامل کاربران و سازوکار اعتماد نیز بخشی از محصول بودند.

eBay در ۲۰۰۲ شرکت پرداخت آنلاین PayPal را خرید و PayPal در ۲۰۱۵ به شرکتی مستقل تبدیل شد. امیدیار سال‌ها در هیئت‌مدیره eBay حضور داشت و در ۲۰۲۰ از آن کناره گرفت. پس از خروج از مدیریت روزمره‌ی بازار آنلاین، بخشی از فعالیتش به سرمایه‌گذاری اجتماعی و رسانه‌ای رفت.

او و همسرش شبکه‌ی Omidyar را در ۲۰۰۴ پایه گذاشتند؛ بنا بر گزارش فوربس، بیش از ۱٫۵ میلیارد دلار از مسیر آن به سرمایه‌گذاری‌های اثرگذار و سازمان‌های غیرانتفاعی اختصاص یافته است. این فعالیت را نباید با ارزش خالص دارایی او یکی دانست، اما برای شناخت کارنامه‌اش مهم است: امیدیار هم در ساخت کسب‌وکار فناوری و هم در تخصیص سرمایه به حوزه‌های اجتماعی نقش داشته است.

۲. آدام فروغی؛ هم‌بنیان‌گذار AppLovin

آدام فروغی در ایران، یک سال پس از انقلاب ۱۳۵۷، متولد شد و در کودکی همراه خانواده به کالیفرنیا مهاجرت کرد. او پس از تحصیل در دانشگاه کالیفرنیا، برکلی، در بازارهای مالی به‌عنوان معامله‌گر مشتقه کار کرد و سپس چند کسب‌وکار تبلیغاتی راه انداخت. فوربس او را هم‌بنیان‌گذار و مدیرعامل AppLovin معرفی می‌کند.

درباره‌ی زمان آغاز شرکت، دو منبع از دو زاویه گزارش می‌دهند: فوربس می‌گوید AppLovin در ۲۰۱۱ تأسیس شد، درحالی‌که Bloomberg هم‌بنیان‌گذاری آن به‌دست فروغی را در ۲۰۱۲ ثبت می‌کند؛ هر دو ورود شرکت به بازار سهام را در ۲۰۲۱ می‌دانند. برآورد روز فوربس در ۹ اکتبر ۲۰۲۶ برای فروغی ۱۰٫۲ میلیارد دلار بود و او در همان روز رتبه ۳۵۸ جهان را داشت.

بخش بزرگی از ثروتش به سهم او در شرکت گره خورده است؛ بنابراین عدد می‌تواند همراه با نوسان قیمت سهام تغییر کند. پیش از AppLovin، فروغی در دو شرکت بازاریابی و فناوری تبلیغات تجربه اندوخت؛ این سابقه به او کمک کرد مسئله‌ی جذب کاربر و رشد اپلیکیشن‌ها را از نزدیک بشناسد. AppLovin ابتدا برای توسعه‌دهندگان بازی‌های موبایل ابزارهای تبلیغاتی و بازاریابی فراهم می‌کرد و با رشد صنعت اپلیکیشن گسترش یافت.

فوربس گزارش می‌کند که فروغی سال‌ها شرکت را بدون سرمایه‌گذاری بیرونی بزرگ پیش برد و در ۲۰۱۸ شرکت سرمایه‌گذاری KKR با ۴۰۰ میلیون دلار به بزرگ‌ترین سرمایه‌گذار آن تبدیل شد. این مسیر ترکیبی از شناخت بازار تبلیغات دیجیتال، ساخت محصول در مقیاس بزرگ و انتخاب زمان مناسب برای جذب سرمایه بود؛ نه یک جهش یک‌شبه یا اتکا به یک ایده‌ی منفرد.

فوربس سهم فروغی از AppLovin را حدود ۱۱ درصد برآورد کرده است. چون شرکت سهامی عام است، قیمت بازار سهم و عملکرد کسب‌وکار مستقیماً روی تخمین دارایی او اثر می‌گذارد. از همین رو، رقم ۱۰٫۲ میلیارد دلار را باید برآورد لحظه‌ای دانست، نه پول نقد یا تضمین ارزش ثابت. AppLovin اکنون به‌عنوان پلتفرم تبلیغات مبتنی بر هوش مصنوعی توصیف می‌شود؛ بخش فناوری آن برای رشد اپلیکیشن‌ها و کسب درآمد از مخاطبان به کار می‌رود.

مسیر فروغی نشان می‌دهد چگونه تجربه‌ی مالی، کارآفرینی تبلیغاتی و فناوری موبایل می‌توانند به یک شرکت عمومی بزرگ پیوند بخورند. در عین حال، وابستگی ثروت او به سهام، نوسان‌پذیری آن را نسبت به ثروت مبتنی بر دارایی‌های متنوع بیشتر می‌کند.

۳. بهداد اقبالی؛ هم‌بنیان‌گذار Clearlake Capital

بهداد اقبالی در ایران متولد شد و در کودکی با خانواده‌اش به آمریکا مهاجرت کرد. او مدرک کارشناسی مدیریت بازرگانی را از دانشگاه کالیفرنیا، برکلی گرفت و پیش از راه‌اندازی شرکت خود در سرمایه‌گذاری بانکی و سهام خصوصی تجربه کسب کرد؛ از جمله در Morgan Stanley و TPG Capital. اقبالی در ۲۰۰۶ همراه José E. Feliciano شرکت Clearlake Capital را بنیان گذاشت.

فوربس در ۹ اکتبر ۲۰۲۶ ثروت خالص اقبالی را ۴٫۵ میلیارد دلار و رتبه‌ی روزانه‌اش را ۹۵۵ جهان برآورد کرد. این رقم، ارزش شخصی تخمینی اوست و نباید با مجموع سرمایه‌هایی که شرکت مدیریت می‌کند اشتباه گرفته شود. Clearlake یک شرکت سرمایه‌گذاری خصوصی است و به‌جای تولید یک کالای واحد، در شرکت‌هایی از حوزه‌های نرم‌افزار، صنعت و کالاهای مصرفی سرمایه‌گذاری می‌کند.

اقبالی به‌عنوان هم‌بنیان‌گذار و مدیرعامل شریک، در انتخاب سرمایه‌گذاری‌ها و توسعه‌ی سبد شرکت نقش دارد. Los Angeles Business Journal گزارش کرده که دارایی‌های تحت مدیریت Clearlake در اوایل ۲۰۲۶ به حدود ۱۸۵ میلیارد دلار رسیده بود؛ این رقم، سرمایه‌ی تحت مدیریت شرکت است و دارایی شخصی اقبالی نیست.

تفاوت این دو عدد مهم است: شرکت‌های سهامی خاص سرمایه‌ی مشتریان و شرکا را مدیریت می‌کنند و کل آن سرمایه را نمی‌توان به یک بنیان‌گذار نسبت داد. اقبالی همچنین از چهره‌های پررنگ مالکیت باشگاه فوتبال چلسی است. در ۲۰۲۲، Clearlake در کنار تاد بولی و شرکای کنسرسیوم، باشگاه را خرید؛ این معامله یکی از شناخته‌شده‌ترین سرمایه‌گذاری‌های شرکت خارج از حوزه‌های معمول نرم‌افزار و صنعت بود.

تجربه‌ی پیشین اقبالی در بانکداری و سهام خصوصی با این نوع معاملات بزرگ تناسب دارد: ارزیابی شرکت یا دارایی، طراحی ساختار خرید و کار با شرکای سرمایه‌گذار. بااین‌حال، ارزش یک باشگاه یا دارایی تحت مدیریت، خودبه‌خود معادل ثروت شخصی او نیست. بخش اصلی برآورد فوربس از سهام و منافع اقتصادی او در Clearlake و دیگر سرمایه‌گذاری‌هایش می‌آید، و چون ارزش شرکت‌های خصوصی روزانه در بورس معامله نمی‌شود، هر عددی همچنان تخمینی است.

۴. اردوان فرهاد مشیری؛ سرمایه‌گذار ایرانی‌بریتانیایی

اردوان فرهاد مشیری در ایران به دنیا آمد، در دانشگاه لندن تحصیل کرد و آموزش حرفه‌ای حسابداری دید. پیش از فعالیت گسترده در سرمایه‌گذاری، در مؤسسات حسابرسی از جمله Ernst & Young و Deloitte کار کرد. فوربس او را سرمایه‌گذاری خودساخته با دارایی متنوع معرفی می‌کند و برآورد روز آن در ۹ اکتبر ۲۰۲۶ برای او ۲٫۷ میلیارد دلار بود؛ رتبه‌ی روزانه‌ی ثبت‌شده‌اش ۱۵۴۲ جهان بود. فوربس از رابطه‌ی تجاری او با علیشیر عثمانوف و سرمایه‌گذاری‌های مرتبط با معدن، فولاد و مخابرات نام می‌برد.

این مجموعه‌ی فعالیت‌ها تصویری از ثروتی می‌دهد که از مشارکت در شرکت‌های بزرگ و دارایی‌های گوناگون شکل گرفته، نه از مالکیت یک محصول یا برند واحد. مشیری در کنار عثمانوف در شرکت‌هایی از جمله Metalloinvest، فعال در معدن و فولاد، و اپراتور مخابراتی MegaFon سهام‌دار بود. در فوتبال نیز ابتدا در آرسنال سهم داشت؛ در ۲۰۱۶ سهامش را به عثمانوف فروخت و سرمایه‌اش را به اورتون منتقل کرد.

سهم مشیری در اورتون طی چند مرحله افزایش یافت و به ۹۴٫۱ درصد رسید. با این حال، مالکیت باشگاه دائمی نبود: فروش سهم عمده‌ی او به گروه فریدکین در ۱۹ دسامبر ۲۰۲۴ نهایی شد. بنابراین در نسخه‌های جدید مقاله نباید از او با عنوان مالک کنونی اورتون یاد کرد. فوربس ارزش معامله‌ی فروش اورتون را حدود ۶۲۵ میلیون دلار گزارش کرده است؛ این بهای یک معامله است و نباید با ثروت خالص امروز مشیری برابر گرفته شود.

دارایی خالص با درنظرگرفتن سهم شرکت‌ها، بدهی‌ها، سرمایه‌گذاری‌ها و تغییر ارزش بازار محاسبه می‌شود. گزارش‌های عمومی درباره‌ی سرمایه‌گذاری خصوصی نیز همیشه تمام قراردادها و تعهدات مالی را آشکار نمی‌کنند.

از این رو، رقم ۲٫۷ میلیارد دلار فوربس را باید تخمین روز دانست، نه دارایی نقدی یا صورت‌حساب رسمی. داستان مشیری برای خواننده علاوه بر ثروت، نمونه‌ای از پیوند حسابداری، سرمایه‌گذاری بین‌المللی و ورزش حرفه‌ای است؛ ولی به‌روزرسانی مالکیت باشگاه برای جلوگیری از اطلاعات منقضی ضروری است.

۵. کمال «کام» غفاریان؛ کارآفرین فضا و انرژی

کمال «کام» غفاریان در ایران به دنیا آمد و در ۱۸سالگی برای ادامه‌ی تحصیل به آمریکا رفت. او مهندسی را در Catholic University of America خواند و مدرک کارشناسی ارشد خود را از George Washington University گرفت. مسیر کاری‌اش از مهندسی و پیمانکاری خدمات فنی شروع شد؛ در ۱۹۹۴ شرکت Stinger Ghaffarian Technologies را هم‌بنیان گذاشت که بعدها به یکی از پیمانکاران مهم خدمات مهندسی ناسا تبدیل شد.

غفاریان این شرکت را در ۲۰۱۸ به KBR فروخت. فوربس در ۹ اکتبر ۲۰۲۶ دارایی خالص او را ۲٫۷ میلیارد دلار و رتبه‌ی روزانه‌اش را ۱۵۴۹ جهان ثبت کرده بود. پس از موفقیت در پیمانکاری مهندسی، غفاریان سرمایه و تجربه‌اش را به حوزه‌هایی برد که افق زمانی بلندتر و ریسک فناورانه‌ی بیشتری دارند.

او در ۲۰۰۹ شرکت X-energy را برای توسعه‌ی راکتورهای هسته‌ای کوچک و ماژولار پایه‌گذاری کرد. در ۲۰۱۵ نیز Intuitive Machines را هم‌بنیان گذاشت؛ این شرکت ماه‌نشین و سامانه‌های مرتبط با اکتشاف فضایی می‌سازد و در ۲۰۲۳ از مسیر ادغام با شرکت خرید ویژه وارد بورس نزدک شد.

در ۲۰۱۶، غفاریان Axiom Space را هم‌بنیان گذاشت که در حال توسعه‌ی ایستگاه فضایی تجاری است و تاریخ هدف اعلام‌شده‌ی آن برای بهره‌برداری آینده است، نه دستاوردی که هم‌اکنون تکمیل شده باشد.

یکی از نقاط عطف حرفه‌ای او در فوریه‌ی ۲۰۲۴ رقم خورد: ماه‌نشین Odysseus متعلق به Intuitive Machines به سطح ماه رسید و طبق فوربس نخستین مأموریت آمریکایی موفق به ماه از ۱۹۷۲ بود. غفاریان در ۲۰۲۱ نیز Quantum Space را بنیان گذاشت؛ شرکتی که برای توسعه‌ی ماهواره‌ها و زیرساخت‌های ارتباطی و ناوبری در فضای میان زمین و ماه فعالیت می‌کند.

تنوع شرکت‌های او در نگاه اول پراکنده به نظر می‌رسد، اما همگی به زیرساخت‌های فضایی، انرژی و فناوری‌های عمیق مربوط‌ اند. بخش عمده‌ی ثروت برآوردی او به ارزش سهام و منافعش در همین شرکت‌های خصوصی و بورسی گره خورده است؛ به‌همین دلیل رقم فوربس می‌تواند با پیشرفت مأموریت‌ها، قراردادهای دولتی، تأمین مالی و قیمت سهام تغییر کند.

سخن پایانی

ثروت و ثروتمند شدن همواره مفاهیم جذابی برای تمامی افراد به شمار می روند. انسان همواره به دنبال دستیابی به روش هایی است که ثروت بیشتری کسب کند و بتواند رفاه بیشتری را برای خود فراهم سازد.

در این میان عده ای موفق تر بوده اند و حتی در شرایط رکود اقتصادی باز هم توانسته اند روش درست ثروتمند شدن را درست پیش ببرند. اما اینکه رمز و راز موفقیت آنها چه بوده است و چگونه به موفقیت رسیده اند، سوالی است که افراد بسیاری به دنبال پاسخ برای آن هستند.

در این مقاله، پنج نفر از ثروتمندترین افراد ایرانی، مسیر موفقیت ایشان و رمز و راز موفقیت آنها معرفی شدند.