آیا امروز زمان مناسبی برای برنامه ریزی آینده است؟

«آیا اصلاً می‌شود برای آینده برنامه‌ریزی کرد؟» بی شک حداقل یک بار، این سوال در جمع‌های دوستانه یا خانوادگی شما مطرح شده است. حقیقت این است که هیچکس جواب دقیق را نمی‌داند. اگر پاسخ دادن به سوال را به مثابه یک حل مسئله بدانیم وقتی فاکتورهای ناشناخته بسیار زیادی مانند شرایط جنگی و تنش‌های سیاسی تا تورم و نوسان‌های ارزی، از بحران انرژی و آب تا تغییرات فرهنگی و اجتماعی، وجود دارد. این مسئله را نمی‌توان حل کرد!
در چنین فضایی، بسیاری از افراد یا کاملاً دست از برنامه‌ریزی می‌کشند و تنها به امروز فکر می‌کنند، یا آن‌قدر در اضطراب آینده غرق می‌شوند که حتی توانایی لذت بردن از لحظه‌ی حال را هم از دست می‌دهند. در این مقاله از ایران تاپ فایو تلاش می‌کنیم نشان دهیم که برنامه‌ریزی در زمان‌های بحران و عدم قطعیت نه‌تنها ممکن، بلکه حتی ضروری است. اما شیوه‌ی این برنامه‌ریزی باید متفاوت، انعطاف‌پذیر و واقع‌بینانه باشد.

ترس از برنامه ریزی را کنار بگذارید

بیاید در ابتدا با هم بررسی کنیم که چه موانعی بر سر برنامه ریزی در ایام عدم قطعیت وجود دارد. احتمالا از زبان اکثر افراد شنیده‌اید که می‌ترسند برنامه ریزی کنند. چرا که به ثبات اقتصادی اعتمادی ندارند. در شرایطی که تورم افسار گسیخته جلو می‌رود و نرخ ارز، روزانه افزایش می‌یابد، طبیعی است حس کنیم هرگز قرار نیست صاحب خانه شویم و یا کنار گذاشتن مبالغ اندک به منظور سرمایه گذاری کار بیهوده‌ای است. 
همچنین نباید قدرت تجربه‌های تلخ گذشته را دست کم گرفت. بسیاری از خانواده‌های ایرانی،  بارها برنامه‌هایشان به‌خاطر جنگ، تحریم یا بحران اقتصادی به هم خورده و این باعث می‌شود نسبت به آینده بدبین باشند. اما نباید از یاد برد که عملا هیچ رسانه بی طرفی وجود ندارد و رسانه‌ها اغلب بر تهدیدها تمرکز می‌کنند، نه فرصت‌ها؛ این باعث می‌شود آینده تاریک‌تر از آنچه هست به نظر برسد. شاید شعارگونه به نظر برسد اما درست در همین شرایط، کسانی که دست‌کم نوعی برنامه‌ریزی انعطاف‌پذیر دارند، بهتر می‌توانند با بحران کنار بیایند.

 برنامه‌ریزی در زمان ثبات و بحران چه تفاوت‌هایی دارند؟

در شرایط عادی، برنامه‌ریزی به‌معنی تعیین یک هدف مشخص (مثلاً خرید خانه، ادامه تحصیل یا راه‌اندازی کسب‌وکار) و حرکت خطی به سمت آن است. اما در شرایط بحرانی، انعطاف جای قطعیت را می‌گیرد. به جای اینکه بگوییم «حتماً تا ۳ سال آینده فلان کار را می‌کنم»، می‌گوییم «اگر شرایط مساعد بود، این مسیر را ادامه می‌دهم؛ اگر نبود، گزینه‌ی جایگزین دارم».

اهداف کوتاه‌مدت و میان‌مدت اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند. شاید خرید خانه در ۵ سال آینده غیرممکن به نظر برسد، اما پس‌انداز کوچک ماهانه یا یادگیری یک مهارت شغلی، هم امکان پذیر است و هم برای حفظ روحیه بسیار مناسب است. اگر به برنامه‌ریزی بیشتر به چشم یک  نقشه‌ی احتمالات نگاه کنیم و نه یک جاده‌ی از قبل مشخص‌شده، کارمان راحت‌تر خواهد بود.

چگونه می‌توان در شرایط نامطمئن آینده‌نگر بود؟

1. تعیین اولویت‌های واقعی زندگی

جریان سیال افکار و مشغولیت‌های روزمره خصوصا در روزهایی که هیچ چیز طبیعی نیست، باعث ایجاد مه ذهنی و گم کردن راه می‌گردد. قانون طلایی "روی کاغذ آوردن" در هر دوره‌ای جواب می‌دهد. پس همین الان یک برگ کاغذ بردارید و اولویت‌ها را لیست کنید.  از خود بپرسید: چه چیزی برای من واقعاً مهم است؟ امنیت خانواده؟ شغل پایدار؟ رشد فردی؟
نوشتن این اولویت‌ها و مرتب کردن آنها بر اساس میزان ارزشمندی، کمک می‌کند حتی اگر بحران‌ها مسیرتان را تغییر دادند، باز هم بدانید چه چیز را باید حفظ کنید و از چه موضوعی موقتا صرف نظر کنید.

2. تمرکز بر مهارت‌های قابل‌انتقال

شرایط اقتصادی ممکن است تغییر کند، اما مهارت‌ها ماندگارند. نگران نباشید تا حداقل پنج سال آینده، هوش مصنوعی نمی‌تواند جای مهارت‌ها را بگیرد. یادگیری زبان دوم و سوم، مهارت‌های دیجیتال مثل اداره کردن صفحات سوشال مدیا و یا کار با ارزهای دیجیتال، مواردی هستند که در هر شرایطی ارزشمند باقی می‌مانند.
یادگیری نقاشی و تبدیل کردن آن به یک NFT، فرا گرفتن موسیقی و آواز و تبدیل کردن این تجارب به یک ولاگ برای اشتراک گذاری در یوتیوب و اینستاگرام، راه اندازی یک پادکست و هزاران ایده دیگر هستند که هنوز هم اشباع نشده‌اند و می‌توانند هم از تنش‌های روحی شما کم کنند و هم کم کم تبدیل به یک منبع درآمد شوند. 

3. برنامه‌ریزی مالی انعطاف‌پذیر

به جای اینکه هدف «خانه‌دار شدن» را مطلق ببینید، می‌توانید روی «حفظ ارزش سرمایه» یا «ایجاد درآمد دوم» تمرکز کنید.
قانون پنجاه سی بیست را به خاطر داشته باشند. مهم نیست درآمد شما چقدر کم یا زیاد است، به عنوان یک فرد بالغ که به دنبال بهبود فردی است، وظیفه دارید حداقل 20درصد از درآمد ماهیانه خود را برای آینده پس انداز کنید. با خرید طلای دست دوم که اجرت و کارمزد پایین تری دارد، شروع کنید. همانطور که بالاتر اشاره کردیم خودتان را در جریان اخبار مرتبط با کریپتو قرار دهید. لازم نیست حتما تریدر باشید، صرفا کافی است نیم نگاهی به اخبار داشته باشید تا متوجه شوید زمان خرید کدام رمز ارز رسیده است. با هیمن تغییرات کوچک و تبدیل سرمایه به چند سبد گوناگون در طی مدت زمان 6 ماه یا یک سال متوجه می‌شوید موفق شده‌اید "ارزش سرمایه" خود را حفظ کرده و حتی افزایش دهید.

4. ذهنیت سناریو‌محور

سه سناریو بنویسید: خوش‌بینانه، بدبینانه و واقع‌بینانه و برای هر کدام حداقل یک راهکار داشته باشید. این روش باعث می‌شود کمتر غافلگیر شوید. در روزهای آرام شاید سخت باشد به روزهای دشوار فکر کردن، اما مطمئنا در آینده از خود تشکر خواهید کرد که این لطف بزرگ را در حق خودتان کرده‌اید. پیشنهاد می‌کنیم در این زمینه به سراغ کتاب قوی سیاه نوشته نسیم طالب بروید.

5. حفظ سلامت روان در کنار برنامه‌ریزی

برنامه‌ریزی نباید تبدیل به اضطراب شود. ذهن ما در روزهای سخت تنها به بقا فکر می‌کند. بنابراین به خودتان چندان سخت نگیرید. از چیزهای ساده مثل مدیتیشن، ورزش روزانه و حتی خاموش‌کردن اخبار منفی برای مدتی، شروع کنید. حفظ سلامت روان مهم‌ترین هدف شماست. چرا که تا ذهن آرام نگیرد، عملا برنامه ریزی غیر ممکن می‌شود.

چند مثال از برنامه‌ریزی موفق در بحران

کسب‌وکارهای کوچک خانگی: بسیاری از خانواده‌ها در دوران کرونا، با وجود بیکاری و بحران اقتصادی، با فروش آنلاین صنایع‌دستی یا غذا توانستند درآمد پایدار ایجاد کنند.

دانشجویانی که به مهاجرت تحصیلی فکر کردند: حتی در بدترین شرایط، بعضی‌ها از بورس‌های تحصیلی یا دوره‌های آنلاین استفاده کردند و مسیر آینده‌شان را تغییر دادند.

خانواده‌هایی که پس‌انداز اضطراری داشتند: در جریان قطعی‌های برق یا تورم ناگهانی، این افراد کمتر دچار وحشت شدند چون منابع جایگزین داشتند.

پاسخ به سوال اصلی: آیا الان وقت برنامه‌ریزی است؟

بله، اما نه به شیوه‌ی سنتی. برنامه‌ریزی امروز به‌معنی طراحی نقشه‌ای منعطف، چندلایه و قابل‌تطبیق است. اگر بخواهیم منتظر «شرایط ایده‌آل» بمانیم، ممکن است سال‌ها هیچ کاری نکنیم. ولی اگر همین امروز با قدم‌های کوچک، عاقلانه و حساب‌شده پیش برویم، حتی در بحران هم می‌توانیم آینده‌ای بهتر برای خودمان بسازیم.

جمع بندی آنچه گفتیم

اگر درست نمی‌دانید باید در انتظار چه چیزی باشید، بدانید که تنها نیستید. اگر از آینده ترس دارید و ذهنتتان دچار سردرگمی شده، بهترین کار، روی کاغذ آوردن افکار و اولویت بندی اهداف است. برنامه‌ریزی در شرایط نامعلوم، بیشتر شبیه قایقرانی در دریای طوفانی است تا رانندگی در جاده‌ی آسفالت‌شده. باید جهت را مشخص کنید، اما آماده‌ی تغییر مسیر هم باشید. آینده‌ی ایران و منطقه پر از ابهام است، اما کسانی که امروز آگاهانه و هوشمندانه حرکت می‌کنند، شانس بیشتری برای موفقیت و آرامش خواهند داشت.
ممنونیم که تا اینجا با ایران تاپ فایو همراه بودید. امید داریم به زودی شرایط کاملا عادی شود و لازم نباشد از عدم قطعیت حرفی بزنیم. مثل همیشه خوشحال می‌شویم خواننده نظرات شما درباره این مقاله در بخش کامنت‌ها باشیم. برایمان بنویسید شما در یان شرایط چگونه برنامه ریزی می‌کنید.