10 کشف و اختراع دانشمندان ایرانی چند قرن قبل از اکتشاف رسمی

تاریخ ایران پر است از دانشمندان و مخترع‌هایی که اختراعات و اکتشاف‌های مختلف را به جهان ارائه داده‌اند. بعضی از این اختراع‌ها و کشف‌ها به نام خود دانشمندان ایرانی ثبت شده‌اند، اما ایده‌های بسیاری هم وجود دارند که در ابتدا توسط دانشمندهای ایرانی مطرح شدند، اما مورد استقبال قرار نگرفتند. بعدها دانشمندان اروپایی همین اکتشاف‌ها را دوباره اثبات کردند، پذیرفته شدند و آن‌ها را به نام خودشان ثبت کردند. در این مقاله 10تا از اکتشافات و اختراعاتی که برای اولین بار در ایران به ثبت رسید را معرفی می‌کنیم.

 
10 کشف و اختراع دانشمندان ایرانی 
دانشمندهای ایرانی در زمینه‌های بسیار متنوعی مثل فیزیک، مکانیک، نجوم و پزشکی فعالیت می‌کردند. در کتاب‌ها و آثار ثبت‌شده از این دانشمندان، اطلاعاتی وجود دارد که تاریخ اثبات رسمی آن‌ها در دنیا به چند قرن بعد از این کتاب‌‌ها برمی‌گردد. حتی ما ایرانی‌ها هم نمی‌دانیم که ابتدا دانشمندان کشور خودمان این کشف‌ها را انجام داده‌اند و آن‌ها را به نام دانشمندان اروپایی می‌شناسیم. پس بیایید به سراغ تاریخ ایران برویم و درخشش‌های دانشمندان ایرانی را بررسی کنیم.

1. ساختار رنگین کمان و تفکیک رنگ‌های نور
کمال‌الدین فارسی در قرن 13 میلادی شاگرد قطب‌الدین شیرازی بود. شاگرد و استاد به کمک یکدیگر کره‌ای ساختند که نور سفید با عبور از آن به هفت رنگ تفکیک می‌شد. آن‌ها به کمک این کره برای اولین بار علت علمی شکل‌گیری رنگین‌‌کمان و شکست نور با عبور از قطر‌ه‌های باران را توضیح دادند. البته این توضیحات علمی جهانی نشد. 
چهار قرن بعد (قرن 17 میلادی) رنه دکارت آزمایش‌های دقیق‌تری انجام داد و همین پدیده را مجدد ثابت کرد و یک مدل ریاضی برای آن ارائه داد و علت کمان بودن رنگین‌کمان را نیز توضیح داد. این اکتشاف در تاریخ به نام دکارت ثبت شد ولی پایه‌های آن توسط دانشمندان ایرانی گذاشته شده بود.

 
2. شعاع زمین
ابوریحان بیرونی در قرن 11 هجری زندگی می‌کرد. او اکتشافات شگفت‌انگیزی دارد و به‌عنوان دانشمندی که بسیار از زمان خود جلوتر بود شناخته می‌شود. او بر فراز کوهی در خوارزم رفت، زاویه افق را اندازه گرفت و با انجام محاسبات ریاضی، شعاع کره زمین را به‌دست آورد. این اطلاعات نادیده باقی ماند تا زمانی که دانشمندان مدرن با ابزارهای تخصصی و محاسبات پیچیده، شعاع زمین را اندازه‌گیری کردند. عددی که با این محاسبات و ابزار پیشرفته به‌دست آمد نشان داد که ابوریحان شعاع زمین را با خطای کم‌تر از یک درصد اندازه‌گیری کرده است! این برای دانشمندان مدرن بسیار شگفت‌انگیز است و به‌عنوان یکی از هوشمندانه‌ترین محاسبات قرون وسطی شناخته می‌شود.

3. کهکشان راه شیری
اولین شناسایی کهکشان راه شیری هم به دانشمندان ایرانی برمی‌گردد. ابوریحان بیرونی به همراه ستاره‌شناسان دیگر روی آسمان و نوارهای روشن آسمان تحقیق کردند و به این نتیجه رسیدند که کهکشان راه شیری، چیزی فراتر از منظومه شمسی است. آن‌ها اثبات کردند که این نوار نورانی از میلیون‌ها ستاره کوچک‌تر تشکیل شده است و یک ابر نورانی نیست. این اکتشاف ناشناخته باقی ماند تا زمانی که گالیله با تلسکوپ به آسمان نگاه کرد و کشف کهکشان راه شیری به گالیله نسبت داده شد.

4. احتمال چرخش زمین
اولین کسی که ایده چرخش زمین را مطرح کرد، شیخ طوسی ایرانی بود. در قرن 13 میلادی او گفت که جهان در چرخش نیست و این زمین است که روی محور مشخصی می‌چرخد. او با استدلال‌های ریاضی این نظریه را اثبات کرد، اما پذیرفته نشد. در قرن 16 میلادی، دانشمندی به نام کوپرنیک به‌صورت رسمی نظریه چرخش زمین را مطرح کرد و پذیرفته شد؛ با این حال در آن زمان هم اکثر مردم این موضوع را باور نکردند و همچنان فکر می‌کردند زمین مرکز دنیاست. این باور در عموم باقی ماند تا زمانی که گالیله با اصرار و پافشاری بر این کشف باعث شد جهانیان این موضوع را بپذیرند.

5. ماشین حساب
ابوریحان بیرونی و شیخ طوسی در قرن 13 میلادی برای محاسبات نجومی خود ابزارهایی طراحی کرده بودند. این ابزارها با استفاده از چرخ‌دنده‌ها و درجه‌های فلزی کار می‌کردند و عملکردی شبیه به ماشین حساب‌های ساده امروزی داشتند. می‌توان گفت این ابزارها جد ماشین حساب‌های امروزی هستند و اولین ابزارهایی بودند که برای محاسبات مورد استفاده قرار گرفتند. دانشمندان اروپایی برای اولین بار در سال قرن 17 میلادی از ابزارهای مکانیکی برای انجام محاسباتشان استفاده کردند.

6. تفکیک بیماری آبله از سرخک
زکریای رازی دانشمندی است که با نام کاشف الکل شناخته می‌شود، اما او اکتشافات و اختراعات مختلف دیگری هم دارد. مثلا او اولین کسی بود که دو بیماری آبله و سرخک را از یکدیگر تفکیک کرد. او علائم هرکدام از این دو بیماری را جداگانه توضیح داد. کتاب زکریای رازی با نام «الجدری و الحصبه» به‌عنوان یکی از اولین منابع علمی درباره بیماری‌های عفونی در جهان شناخته می‌شود. پزشک‌های اروپایی قرن‌ها بعد از رازی تفاوت دو بیماری را پذیرفتند و آن را در منابع علمی پزشکی مدرن نیز وارد کردند.

7. مسری بودن بیماری سل و انتقال‌پذیری از آب و خاک
ابن‌سینا پزشک حاذق ایرانی کشف‌های بسیاری در علم پزشکی دارد و کتاب قانون او به‌عنوان یک مرجع جهانی برای علم پزشکی شناخته می‌شود. او بیماری‌‌های بسیاری را کشف کرد، علائم آن‌ها را توضیح داد و روش‌های درمان آن‌ها را نیز مطرح کرد. در قرن 11 میلادی ابوعلی سینا سل را به‌عنوان یک بیماری مسری معرفی کرد و گفت که احتمال انتقال آن از طریق آب و خاک آلوده نیز وجود دارد. این کشف ناشناخته باقی ماند تا زمانی که در قرن 19 میلادی، رابرت کخ با تحقیقات خود اثبات کرد که سل یک بیماری میکروبی است و احتمال انتقال آن از فرد بیمار یا سطوح آلوده وجود دارد.

8. ماشین بخار
ماشین بخار ابزاری است که انقلاب صنعتی را رقم زد و اختراع آن به نام جیمز وات ثبت شده است. اما قرن‌ها قبل(16 میلادی)، تقی‌الدین راصد در کتاب‌های خود به طرح دستگاهی اشاره کرد که مانند یک توربین ساده بود و با بخار آب کار می‌‌کرد. این طرح می‌توانست پایه ماشین بخار باشد، اما چندان شناخته نشد و جهان غرب تا زمان جیمز وات، از این طرح فوق‌العاده بی‌نصیب ماند.

9. تست‌های دارویی
ابن سینا در کتاب قانون روشی برای تست داروهای جدید مطرح کرد که هنوز هم مورد استفاده قرار می‌گیرد. او توضیح داد که برای تست داروها لازم است یک بیمار مشخص در شرایط کنترل‌شده و بدون تداخل دارویی و غذایی، داروی جدید را مصرف کند. تست باید چند بار تکرار شود تا نتایج قابل استناد باشد. بعد از چند قرن پزشکان اروپایی این روش را به‌صورت رسمی وارد علم نوین پزشکی کردند و آن را روش «کارآزمایی بالینی» نامیدند. این متد تست دارو یکی از مهم‌ترین پایه‌های علم پزشکی مدرن است.

10. عدسی و دوربین
ابن هیثم (دانشمند عرب) و کمال‌الدین فارسی (دانشمند ایرانی) اولین کسانی بودند که روی عدسی کار کردند. در قرن 11 میلادی این افراد عدسی‌های مختلف را مورد آزمایش قرار دادند و اطلاعات بسیاری درباره سازوکار عدسی‌ها به دست آوردند. این اطلاعات پایه‌ای برای اختراع دوربین و میکروسکوپ بود که چندان مورد توجه قرار نگرفت. بعدها دانشمندانی چون گالیله و هوک با اختراع تلسکوپ، در جهان شناخته شدند، غافل از اینکه عملکرد عدسی‌ها که مبنای کار تلسکوپ‌ها بود، به دانشمندان خاورمیانه برمی‌گشت.

سخن پایانی
تاریخ ایران پر از اکتشافات علمی دقیق و پیچیده است. بعضی از این اکتشافات شناخته شده‌اند، بعضی ناشناخته مانده‌اند و بسیاری از آن‌ها در طی جنگ‌هایی مثل حمله مغول‌ها از بین رفتند. با این حال همه افراد اهل علم می‌دانند که دانشمندان ایرانی خدمات گسترده‌ای به جهان ارائه داده‌اند و پایه‌های بسیاری از علوم را بنا کردند. در این مقاله 10 کشف دانشمندان ایرانی را معرفی کردیم تا بیشتر با تاریخ ایران آشنا شوید. اگر شما هم اطلاعاتی درباره عملکرد دانشمندان ایرانی دارید، آن را در بخش کامنت‌ها با ما به اشتراک بگذارید.