حافظه حسی؛ 5 روش برای یادگیری به کمک حافظه‌های ماندگار

همه ما تجربه کرده‌ایم که وقتی آهنگ‌هایی که در نوجوانی گوش می‌‌کردیم را بعد از چند سال می‌شنویم، هنوز ریتم و متن آن را به یاد می‌آوریم یا وقتی بویی آشنا در فضایی به مشام می‌رسد، یادمان می‌آید که این بو را قبلا کجا بوییده بودیم. این‌ها تجربه حافظه حسی ماست که ناخودآگاه کار می‌کند، اما ما می‌توانیم از این حافظه به‌صورت آگاهانه و برای یادگیری آنچه که می‌خواهیم هم استفاده کنیم. در این مقاله از ایران تاپ فایو اول بررسی می‌کنیم حافظه حسی چیست و سپس توضیح می‌دهیم چطور می‌توانید از آن برای اهدافی مثل یادگیری آنچه که می‌خواهید، استفاده کنید. 

حافظه حسی چیست؟
حافظه حسی نوعی از حافظه است که اطلاعاتی که از حواس پنج‌گانه می‌گیریم را ذخیره می‌کند. این اطلاعات معمولا با جزئیات بسیار در ذهن ما می‌مانند. مثلا وقتی به صحنه‌ای خیره می‌شوید، اگر چشم‌هایتان را ببندید، برای چند ثانیه همان صحنه را با تمام جزئیات مقابل چشمانتان می‌بینید. حافظه شنیداری و بویایی بسیار قوی‌تر از حافظه دیداری هستند و اطلاعات آن‌ها حتی ممکن است تا سال‌ها در ذهنتان بماند.
حافظه حسی اطلاعات را بخش‌های هیپوکامپ و آمیگدالا در مغز ذخیره می‌کند. هیپوکامپ بخشی از مغز است که اطلاعات را از حافظه کوتاه‌مدت وارد حافظه بلند مدت می‌کند. آمیگدالا نیز بخش دیگری است که مسئولیت پردازش احساسات را برعهده دارد و احساساتی که در لحظه تجربه کرده‌اید را به همراه خاطره آن لحظه ثبت می‌کند. عصب‌های حسی مثل بویایی مسیر مستقیمی به این دو بخش دارند و به بیانی می‌توان گفت از یک میانبر برای ثبت اطلاعات استفاده می‌کنند.

انواع حافظه حسی
حواس پنج‌گانه منبع اصلی حافظه حسی هستند؛ بنابراین این نوع حافظه 5 نوع دارد که در ادامه آن‌ها را نام می‌بریم. برای هرکدام از آن‌ها نیز مثالی می‌زنیم که احتمالا برای شما تجربه‌هایی آشنا هستند و به شما کمک می‌کنند متوجه شوید این نوع حافظه دقیقا چطور کار می‌کند.
انواع حافظه حسی عبارتند از:

• حافظه دیداری: مثل وقتی شخصی را جایی می‌بینید و به نظرتان آشنا می‌آید. بعد متوجه می‌شوید که مدتی قبل او را جای دیگری دیده بودید؛ شاید حتی چهره فردی که سال‌هاست ندیده‌اید را با دیدار مجدد به خاطر بیاورید.
• حافظه شنیداری: وقتی موسیقی را چند بار گوش می‌‌کنید، ریتم و متن آن در حافظه‌تان می‌ماند و احتمالا بعد از گذشت چندسال، همچنان آن موسیقی را حفظ خواهید بود.
• حافظه چشایی: احتمالا اگر همین الان به طعم بستنی‌هایی که در کودکی خوردید، فکر کنید، به قول معروف، مزه آن را زیر دندانتان حس می‌کنید. این همان حافظه چشایی شماست. 
• حافظه لمسی: شما جنس‌ سطح‌های مختلف را می‌شناسید. مثلا وقتی چشم‌هایتان را ببندید و روی یک پارچه مخملی دست بکشید، باز هم متوجه می‌شوید جنس پارچه مخمل است.
• حافظه بویایی: این حافظه نیز قدرت زیادی دارد. ممکن است بویی را در فضایی استشمام کنید و در خاطرتان باقی بماند. بعد از مدتی اگر این بو را در فضایی دیگر حس کنید، باز هم خاطره دفعه قبلی در ذهنتان تداعی می‌شود.

 
5 روش استفاده از حافظه حسی در زندگی روزمره
ما معمولا از حافظه‌های حسی به‌صورت ناخودآگاه و برای مسائل بی‌اهمیت استفاده می‌کنیم. مثلا اهمیت چندانی ندارد که شما یادتان مانده باشد متن آهنگی که در 15 سالگی گوش می‌کردید، چه بود. اما یادگیری کلمات جدید و به خاطر آوردن کلمات آن در 15 سال آینده می‌تواند به شما کمک کند. پس در ادامه 5 تکنیک آموزش می‌دهیم که با استفاده از آن‌ها می‌توانید به‌صورت آگاهانه و برای به‌خاطر سپردن اطلاعات مهم از حافظه بویایی خود استفاده کنید.

1. از تکنیک یادگیری وابسته به زمینه برای به‌خاطر سپردن مطالب مهم استفاده کنید
برای استفاده از این تکنیک باید هنگام یادگیری، در زمینه کار از یک بو یا صدای خاص استفاده کنید. وقتی ورودی‌های حسی در کنار اطلاعات وارد ذهن شما شوند، برای به یاد آوردن مجدد اطلاعات می‌توانید آن ورودی‌های حسی را تداعی کنید و به کمک آن‌ها، اطلاعات را به یاد آورید.

 
2. برای به‌خاطر سپردن اطلاعات، چند حس را به‌صورت همزمان درگیر کنید
این تکنیک هم مانند یادگیری زمینه است، اما حس‌های مربوط به آنچه یاد می‌گیرید را درگیر می‌کند. به‌عنوان مثال می‌توانید برای یادگیری کلمات یک زبان جدید، در محل مربوط به آن‌ها حاضر شوید. کلمات مربوط به خوراکی‌ها را در میوه‌فروشی و سبزی‌فروشی‌ها تمرین کنید، کلمات مربوط به غذاها را در رستوران یاد بگیرید و هنگام یادگیری کلمات مربوط به هر نوع فعالیت، حس‌های مربوط به آن فعالیت را درگیر کنید. با این کار مطالب بیشتر در ذهنتان می‌مانند و وقتی در موقعیتی قرار می‌گیرید که به آن‌ها نیاز دارید، به‌راحتی آن‌ها را به خاطر می‌آورید.

 
3. عادت‌های سالم را به کمک حس‌ها در ذهن ثبت کنید
از حافظه حسی می‌توان برای ساختن عادت‌های جدید هم استفاده کرد. مثلا یک موسیقی ملایم انتخاب کنید و شب‌ها قبل خواب به آن گوش دهید. بعد از مدتی مغز شما یاد می‌گیرد به محض پخش شدن این موسیقی، باید برای حالت خواب و آرامش آماده شود. یا مثلا برای شروع ورزش یوگا، هنگام تمرین در روزهای اول یک عود خاص روشن کنید. بعد از مدتی با حس کردن بوی این عود، ذهنتان ناخودآگاه یاد تمرین‌های یوگا می‌افتد و برای آن آماده می‌شود.

4. از حافظه حسی کودکان برای آموزش به آن‌ها استفاده کنید
درگیر کردن حافظه حسی کودکان هم نقش مهمی در پرورش قدرت‌های ذهنی آن‌ها از جمله خلاقیت دارد. به جای اینکه به بچه‌ها توضیح دهید، از آن‌ها بخواهید انجام دهند. با این کار حواس پنجگانه‌شان درگیر کار می‌شود و به‌راحتی آن را یاد می‌گیرند. به‌عنوان مثال برای آموزش حیوانات و صدای آن‌ها، بچه‌ها را به باغ وحش ببرید یا ویدیوی واقعی حیوانات را برای آن‌ها پخش کنید. به‌طور کلی هرچقدر فرزندتان بیشتر در محیط واقعی حضور داشته باشد و حواس پنجگانه‌اش با طبیعت و بیرون درگیر شود، ذهن خلاق‌تر و فرایند رشد موفق‌تری خواهد داشت.

 
5. از محرک‌های حسی برای یادگیری استفاده کنید
محرک‌های حسی هرچقدر هم که ساده باشند، باز هم به یادگیری بهتر کمک می‌کنند. مثلا استفاده از ماژیک‌های هایلایت رنگی در جزوه‌های آموزشی یا دست‌نویسی مطالبی که قصد دارید آن‌ها را یاد بگیرید، روش‌های ساده‌ای هستند که به شما برای یادگیری بهتر کمک می‌کنند. البته دقت کنید که روش یادگیری افراد مختلف باهم متفاوت است؛ پس شاید برای پیدا کردن بهترین روش استفاده از حافظه حسی لازم باشد چند تکنیک مختلف مثل استفاده از محرک‌ها یا تکنیک یادگیری پس‌زمینه را امتحان کنید تا متوجه شوید کدام یک از آن‌ها برای شما بهتر کار می‌کنند.

سخن پایانی
در این مقاله حافظه حسی که یکی از ناشناخته‌ترین قابلیت‌های ذهن برای ماست را بررسی کردیم. این حافظه از دوران کودکی تا امروز همراه ما بوده است و مسئول بسیاری از حس‌ها و خاطرات خوب و بد ماست. با استفاده آگاهانه از این قابلیت قدرتمند می‌توانید آنچه می‌خواهید را به خاطر بسپارید و حافظه قدرتمندتری داشته باشید. آیا تجربه استفاده از حافظه حسی به‌صورت آگاهانه را داشته‌اید؟ درباره تجربه‌هایتان در کامنت‌ها با ما صحبت کنید.