راهنمای حمایت و همدلی در روزهای بحران

در دل روزهای سخت و پر از تنش، وقتی صداهای آژیر و اخبار نگران‌کننده فضای شهر را پر می‌کند، اغلب اولین پناه ما نه دولت است و نه سازمان‌های خیرخواهانه، بلکه آدم‌هایی هستند که در اطراف‌مان زندگی می‌کنند: خانواده، همسایه‌ها، دوستان و شاید حتی فالوورهای ما در شبکه‌های اجتماعی! در کشور ما، ایران، پس از تجربه‌ی ۱۲ روز جنگ نفس‌گیر و اکنون در دل یک آتش‌بس احتمالا موقت، یک سؤال حیاتی مطرح است: چگونه می‌توانیم در این دوران پر اضطراب، حامی یکدیگر باشیم؟
ما در جامعه‌ای زندگی می‌کنیم که بارها در آزمون بحران‌ها قرار گرفته؛ از زلزله و سیل گرفته تا تحریم و جنگ. اما آنچه همیشه امید را زنده نگه داشته، روح جمعی و همبستگی مردم بوده است. این مقاله ایران تاپ فایو برای تمام کسانی نوشته شده که می‌خواهند در چنین شرایطی فعال، مفید و انسانی رفتار کنند. نقش شما برای خوب کردن حال اطرافیان‌تان و در نهایت خوب شدن حال خودتان مهم‌تر از آن چیزی است که فکر می‌کنید! 

۱. همدلی، اولین نیاز هر انسان در بحران
در بحران‌ها، احساس تنهایی، بی‌قدرتی و ترس می‌تواند مخرب‌تر از خود حادثه باشد. همدلی یعنی شنیدن بدون قضاوت، حضور داشتن بدون راه‌حل دادن.  لازم نیست برای تمامی سوالات طرف مقابل جوابی داشته باشیم یا لزوما کار بزرگ و عجیبی انجام دهیم. گاهی صرفا یک تماس کوتاه یا حتی با یک پیام ساده: «حالت چطوره؟ نیاز به چیزی نداری؟» می‌تواند کل روز و شاید هفته آن نفر را تغییر دهد. خوب است در چنین روزهایی به دوستانی که تنها زندگی می‌کنند یا از نظر روانی آسیب‌پذیرترند، توجه ویژه داشته باشیم. سعی کنیم در گفتگوها، از بازنشر اخبار نگران‌کننده یا ناامیدکننده پرهیز کنیم. انتقال حس امنیت مهم‌تر از در جریان قرار گرفتن تمامی جزئیات اخبار روزانه است.  گاهی فقط گوش دادن، بزرگ‌ترین کمک است.

۲. حمایت عاطفی بدون تخصص روان‌شناسی
شاید فکر کنید برای کمک به دیگران در بحران، باید روان‌شناس باشید یا حداقل پایه‌های مشاوره دادن را بدانید. اما حقیقت این است که هر فردی با رفتارهای کوچک می‌تواند اثر بزرگ ایجاد کند. گرچه صحبت با یک تراپیست می‌تواند تغییر شگرفی به وجود آورد، چرا که علمی و تخصصی است اما این امر به مفهوم عدم توانایی شما برای آرام کردن دوستان یا خانواده نیست. در ادامه برایتان چند راهکار ساده اما موثر لیست کرده‌ایم. حمایت روانی، بیش از آن‌که یک دانش باشد، یک مهارت انسانی است.

• به دیگران بگویید احساسات‌شان طبیعی است: «می‌فهمم که مضطربی، این شرایط واقعاً سخته.»
• به افراد اجازه بدهید ترس‌ها، خشم یا غم خود را ابراز کنند. قطع کردن صحبت یا انکار احساساتشان، به آن‌ها آسیب می‌زند.
• اگر کسی گفت "نمی‌دونم چی‌کار کنم"، فقط در کنارش باشید. گاهی بودن، از گفتن مفیدتر است.

۳. قدرت گروه‌های کوچک؛ چگونه با همسایه‌ها یک زنجیره کمک بسازیم
اگر در آپارتمان زندگی می‌کنید، تا به امروز واقعا چند بار با همسایه‌هایتان برخورد داشته‌اید؟ چند نفر از آنها را می‌شناسید؟ زندگی پر بحران این روزها و سرعت بالای شبانه روز، ما را از شناخت همسایگانی که در کنارشان نفس می‌کشیم، بازداشته است. اما باید بدانیم وقتی شرایط بهم می‌ریزد، نخستین حلقه کمکی همسایگان هستند. پس از این فرصت برای شناخت آنها و برقرای ارتباط موثر کمک بگیرید.
پیشنهاد می‌کنیم برای اینکه در بحران‌ها و اختلالات بعدی بتوانید ساماندهی بهتری داشته باشید با افراد محله یا آپارتمان یک گروه در واتس‌اپ یا تلگرام ایجاد کنید و در صورت لزوم برای هماهنگی کمک‌ها، تبادل اطلاعات معتبر و پیگیری نیازها، از این گروه استفاده کنید. 
یکی از انسانی‌ترین حرکت‌هایی که می‌توانید انجام دهید شناسایی افراد آسیب‌پذیر در ساختمان یا کوچه است. سالمندان، مادران تنها، یا افراد دارای معلولیت که تنها زندگی می‌کنند باید در اولویت کمک رسانی قرار بگیرند و این امر محدود به روزهای بحرانی نمی‌شود. در روزهای بحرانی شاید همگان به مشکلات مالی بر بخورند اما یادمان باشد همدلی سازمان‌یافته هم رایگان است و هم، از هر کمک‌ مالی مؤثرتر است.

۴. مدیریت منابع اولیه، از اشتراک تا همبستگی
در دوران بحران، به‌خصوص زمانی که بازارها ناپایدارند یا احتمال درگیری مجدد وجود دارد، باید به منابع به شکل جمعی و نه فردی نگاه کنیم. در شرایطی که سوپرمارکت‌ها خالی از اقلام ضروری می‌شوند، می‌توانیم با کمک همان حلقه همبستگی همسایگان، مواردی که نیاز نداریم را به اشتراک بگذاریم، مثل داروها و کنسروهایی که تاریخ انقضای بالا دارند. داشتن باتری اضافی برای چراغ قوه، چند پاوربانک که همیشه شارژ شده و آماده به کار هستند و …
 این اقلام می‌توانند در جایی از ساختمان قرار بگیرند که در دسترس همه افراد ساکن باشند و یک نفر مسئول پخش کردن این منابع شود. خوب است بدانیم که اگر همه فقط به‌اندازه نیاز واقعی‌شان بخرند، کمبودی ایجاد نمی‌شود.  انبار کردن بی‌دلیل منابع، امنیت روانی دیگران را تهدید می‌کند.

۵. ترمیم روان، بازسازی امید
همان‌طور که در مقاله‌های دیگری از ایران تاپ فایو راهنمای عملی و البته علمی برای بازگشت به شرایط عادی و بازسازی روان ارائه دادیم، ضروری است اینجا هم اشاره داشته باشیم به این امر که درست همانطور که ساختمان‌ها نیاز به بازسازی دارند، ذهن و دل انسان‌ها نیز پس از بحران‌ها دچار ترک‌هایی می‌شود که باید با ظرافت ترمیم‌شان کرد. برای بسیاری از ما، جنگ، صدای آژیر، اخبار تلخ و اضطراب آینده، ردی در روح‌مان به‌جا گذاشته که با پایان موقت درگیری‌ها از بین نمی‌رود.
یادمان باشد ترس، اضطراب و بی‌انگیزگی بعد از یک بحران طبیعی است. قرار نیست سریع به حالت عادی برگردیم. قدم زدن، نوشتن احساسات، آشپزی ساده، بازی با کودک یا حیوان خانگی می‌تواند اولین گام برای بازسازی روح باشد. و در صورت نیاز کمک حرفه‌ای بگیریم: مراجعه به مشاور یا روان‌درمان‌گر نباید تابو باشد؛ این یک انتخاب آگاهانه و مسئولانه است.

۶. نقش‌مان به عنوان یک رسانه را جدی بگیریم
امروزه هر کدام از ما، با یک تلفن همراه، به رسانه‌ای تبدیل شده‌ایم. هرکدام تعدادی دنبال کننده داریم و می‌توانیم از این قدرت رسانه‌ای به نحو احسن استفاده کنیم. حواسمان باشد آنچه به اشتراک می‌گذاریم تأثیر مستقیم بر افکار و باورها دنبال کنندگان ما دارد. سلامت روان جامعه دارد. بنابراین تا جای ممکن از بازنشر اخبار تایید نشده، عکس‌های دلخراش یا پیام‌های ناامیدکننده بپرهیزیم.

جای شایعه‌پراکنی، از منابع رسمی استفاده کنیم و فقط اطلاعات حیاتی را به اشتراک بگذاریم. محتواهای مثبت، انگیزشی یا حتی طنز سالم منتشر کنیم تا فضای ذهنی مردم کمی سبک‌تر شود. احوال پرسی می‌تواند صرفا ارسال یک دایرکت مسیج به دوستی باشد که از او بی خبر بوده‌ایم، بد نیست اگر گاه گاه حال این آدمها را جویا شویم. چرا که در این روزهای بحران تنها کسانی که به داد ما می‌رسد، خودمان هستیم! هر پُست ما، یا باری از دوش کسی برمی‌دارد یا باری بر دوشش می‌گذارد. انتخاب با ماست. 
جمع بندی آنچه گفتیم 
در مقاله‌های اخیر ایران تاپ فایو تلاش کردیم تمامی راه‌حل‌ههایی که ممکن است به شما و عزیزانتان کمک کند تا حس بهتری داشته باشید را آموزش دهیم. تلاش ما آن است که راهنمایی آنلاین باشیم برای روشن ماندن در روزهای تاریک… ما شاید نتوانیم جنگ را متوقف کنیم، بحران را مهار کنیم یا ساختارها را یک‌شبه تغییر دهیم، اما می‌توانیم در مقیاس کوچک، زندگی را برای یکدیگر قابل تحمل‌تر کنیم.  گاهی یک تماس، یک پیام ساده، یک لیوان آب، یک بسته خوراکی یا حتی یک حضور آرام، بیش از هر کمک رسمی اثرگذار است.
بیایید یادمان نرود: در این سرزمین، آنچه همیشه ما را زنده نگه داشته، نه قدرت بلکه مهر مردمانش بوده است. ممنونیم که تا انتها با ما همراه بودید، لطفا این مقاله را با دوستان، همسایه‌ها و آشنایان‌تان به اشتراک بگذارید. شاید امروز و در شرایط آتش بس شما نیاز نداشته باشید، اما فردا کسی در اطرافتان با همین چند خط، دلگرم شود. گرچه امید داریم هرگز آن روزهای تاریک به سرزمین زیبای ایران بازنگردد.